Povodom obeležavanja Dana oslobođenja Šapca u Prvom svetskom ratu 2. novembra 1918. godine, Istorijski arhiv Požarevac je, u saradnji sa Međuopštinskim istorijskim arhivom Šabac i Jadran filmom, priredio izložbu i dokumentarni film „Srbija u Velikom ratu, 1914-1918“.
Izložbom i dokumentarnim filmom Istorijskog arhiva Požarevac i Vojnog arhiva Ministarstva odbrane stavljena je na uvid javnosti jednovremena priča o ratnim dešavanjima u Srbiji u Prvom svetskom ratu i njihovom odrazu na manju sredinu kao što je Braničevo. Izložba i film donosi 270 arhivskih dokumenata, fotografija, razglednica, karata, skica, tabelarnih pregleda iz fundusa Vojnog arhiva, Vojnog muzeja, Istorijskog arhiva Požarevac i Programskog arhiva RTS, koji prikazuju, između ostalog, početak Prvog svetskog rata i operacije Srpske vojske u 1914. i 1915. godini, saveznike i Srbiju 1914-1916, rehabilitaciju i reorganizaciju Vojske Kraljevine Srbije na Krfu, savezničke sanitetske misije i lečenje Srpske vojske, Srpsku vojsku na Solunskom frontu 1916-1917, heroine i dobrovoljce u Srpskoj vojsci i njihov dolazak na Solunski front, proboj Solunskog fronta i oslobođenje Srbije 1918.
Poseban deo izložbe čine dokumenti iz šabačkog Arhiva izloženi u deset vitrina. Pisma vojnika sa položaja prema Drini i Savi, dopisne karte i fotografije razrušenog Šapca, neprijateljski zločini nad civilnim stanovništvom, novinski izveštaji sa pojedinih delova fronta. Po svojoj svireposti posebno se ističe događaj u Sabornoj crkvi Svetih apostola Petra i Pavla gde su tri dana više stotina ljudi i dece bili zatvoreni bez vode i hrane. Mali broj preživelih pušteni su kući, dok je jedan deo odveden u zarobljeništvo, a drugi streljani.
Na svečanosti otvaranja izložbe i projekcije filma u galeriji šabačkog Istorijskog arhiva, obratila se direktorka Istorijskog arhiva Požarevac dr Jasmina Nikolić, koja je posebno naglasila da su „izložba i dokumentarni film snažni primeri kako arhivi kao institucije od javnog i nacionalnog značaja, čuvaju pamćenje jednog naroda. Arhivi su temelji kolektivne svesti i kulture sećanja, čuvari autentičnih dokaza o onome što se zaista dogodilo i njihova uloga u savremenom društvu je dragocenija nego ikada. Zahvaljujući sačuvanoj i stručno obrađenoj arhivskoj građi, mi danas možemo da prenesemo ne samo faktografiju, već i emociju i atmosferu vremena. To je snaga arhivske građe – ona ne dopušta zaborav, ne dozvoljava iskrivljavanje činjenica i poziva nas na odgovornost prema prošlosti“.
Izložbu je otvorio načelnik Gradske uprave Grada Šapca Aleksandar Jovanović, koji je naglasio da „Grad Šabac i Grad Požarevac spaja bol, snaga i ponos, ali i nepobedivost srpskog duha. Na dan kada se sećamo prošlosti kroz izložbu i dokumentarni film odajemo počast onima koji su se borili za slobodu u ratu u kom je Šabac izgubio polovinu svog stanovništva i pretrpeo velike materijalne gubitke“.
Na otvaranju izložbe obratili su se i direktorka Međuopštinskog istorijskog arhiva Šabac Svetlana Stanković, kao i koautori dr Dragana Miloradović i Radomir Popović, koji su zvanice, među kojima i Episkopa Šabačkog Jeroteja i načelnika Mačvanskog upravnog okruga Sašu Maksimovića, stručno proveli kroz izložbenu postavku.
Izložba će gostovati u Šapcu do 30. novembra 2025. godine.
Fotografije: Međuopštinski istorijski arhiv Šabac
